:::TELLİ SAZLAR:::

BAĞLAMA (Çöğür)	BAĞLAMA (Çöğür)	DUTAR (Özbek)	DUTAR (Türkmen)	BAĞLAMA (Agop Ohanyan)
Abay Dombra	BAĞLAMA (Emin Demirayak)	BAĞLAMA	TAR	UD
RUBAB (Özbek)	SANTUR	SANTUR (Özbek)	SANTUR (Uygur)	LAVTA
ÇENG	RÜBAB (Afgan)	DOMBRA	RUBAB (Kaşgar)	RÜBAB (Özbek)
TELLİ SAZLAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER: İlk çağlarda Mısır, Mezopotamya, Anadolu ve Asya’da görülen telli çalgıların Ön Asya’dan mı İç Asya’ya; İç Asya’dan mı Ön Asya’ya yayıldığı tartışma konusudur. Ancak toplumlar arasında her dönem var olan sosyal, kültürel, ekonomik ilişkiler, telli çalgıların her iki çevrede de yaygınlaşmasında etkili olduğu kabul edilmelidir. Firavunlar dönemi Mısır’da, Mezopotamya’da, Anadolu’da Hitit Uygarlığı’nda, Asya Türk kültür çevrelerinde değişik boy ve şekillerde telli çalgılar görülmektedir. Üretilen ilk telli çalgılarda mahalli bitkiler, bağırsak, kıl gibi organik maddeler tel olarak kullanılmıştır. Antik Çağ’da Yunan ve Roma’da kullanılan lir, kitara gibi çalgılardan geliştiği sanılan pandura en eski telli çalgılara örnektir. Türklerde ise küçük armudi gövdeli, uzun saplı; büyük gövdeli kısa saplı kopuzlar dikkat çekmektedir. Bu tür müzik aletlerinin 8. Yüzyıl’dan itibaden Akdeniz’e, İspanya’ya kadar yayıldığı sanılmaktadır. Türklerde görülen telli çalgıların gelişip yaygınlaşmasında ozanların payı büyüktür. Kopuz eğlendiren, güç veren, tedavi eden, ruhları dinlendiren; aynı zamanda birlik ve düzen yaratan bir çalgıdır. Kopuz ismi Dede Korkut ile adeta özdeşleşmiştir. Türk dünyasında Korkut Ata ismiyle tanınan Dede Korkut, kopuzlu ozanların, aşıkların piri olarak kabul edilir. Dede Korkut kitabında Kanturalı adlı yiğit boğa ile güreşmeye çıkmadan önce tedirgin olan arkadaşlarına şöyle der: Hey kırk eşim ırk yoldaşım Niye ağlarsız kolca kopuzum getirin Öğün beni Kopuz; tanbura tipli, armudi yapılı, günümüz Türkiye’sinde yaşayan bağlamanın atası olarak göze çarpmaktadır. Türk soylu çalgılar Orta Asya Türk kültür çevrelerinden Anadolu’ya, Anadolu’dan da Balkanlara, Adriyatik kıyılarına kadar yayılmıştır. Kopuz, ozanın, bahşının, aşığın arkadaşıdır, sırdaşıdır. Bağlama ailesi, yurdumuzda en gelişmiş telli çalgılarımıza örnektir. Divan sazı, 12 telli meydan sazı, bağlama, çöğür, bulgari, tanbura bağlama, cura bağlama, bozuk, cura, çift telli, ruzba, şeştar, berbat gibi değişik örnekleri bulunmaktadır. Tezene adı verilen kiraz ağacı kabuğundan veya yumuşak plastikten yapılan bir mızrap ile çalındığı gibi Orta Asya Türk kültür çevrelerinde kopuz çalımında kullanılan parmaklarla çertme suretiyle de çalınmaktadır. Doğu Türkistan’da Uygurların önemli yerleşim merkezlerinden Kızıl’da bulunan duvar resimlerinde V., VI. Yüzyıllara ait telli çalgı örneklerinin pek çoğu halen Anadolu’da kullanılan bağlama, tanbur, ud gibi telli çalgılarla büyük benzerlik göstermektedir.

İLETİŞİM

www.gulemekci.com