|
YAYLI ÇALGILAR HAKKINDA GENEL BİLGİLER:
Telli çalgıların yayla çalınanlarına
Türklerde oldukça sık rastlanmaktadır. Bunların
genel adı ıklığ, okluğ, rebap ve kemençedir.
Yaylı çalgıların kökenine inildiğinde Orta
Çağdan daha gerilere gidilememektedir. M.
Courant, Çin müziği monografyasında yaylı
çalgıların Çine kuzeyden geldiğini, genellikle
Türk ve Moğol çalgı takımlarında yaylı
çalgıların sürekli kullanıldığını
belirtmektedir. Şato Türkleri, imparatorlarından
biri savaşa giderken birkaç tane Hun kemençesi
ile Tibet düdükleri çalan müzisyenler ve bir kaç
dansçıyı beraberinde götürmüştür. Şaman ve
budist olan Şato Türkleri 712de Uygur
Türklerinin himayesine girmiştir. Türk ve islam
dünyasında yayla çalınan çalgıların bir adı da
rebaptır. Rebap, yayla çalınan telli çalgıların
tümüne verilen genel bir isimdir. Dikdörtgen
rebap, yuvarlak rebap, beyzi gövdeli rebap,
armudi gövdeli rebap, yarım küre şeklinde rebap,
tanbur rebap, açık tekneli rebap gibi isimlerle
tanınan rebap çeşitleri bulunmaktadır. Rebap adı
yerine Türkler daha çok gıcak, gıyak, kopuz,
kobız, kemançe, kemençe gibi isimleri
kullanmaktadır. Kara kalpak kıyağı, Kırgız
kıyağı, Kazak kopuzu (kobiz) Dağıstan kopuzu,
Türkmen kemençesi, Yörük kemençesi, Özbek
kemençesi, Azerbaycan kemençesi, Osmanlı fasıl
kemençesi, kabak kemane, hegit gibi isimler de
kullanılmaktadır. Orta Asya Türklerinde kobız
adlı yaylı çalgı hala yaşamaktadır. Bu çalgının
Şaman oyununda, Şaman dualarında yer alması
gelenek olarak halen sürdürülmektedir. |
